Witkacy

Witkacy

Stanisław Ignacy Witkiewicz, pseud. Witkacy (1885-1939) – Urodził się w Warszawie 24 lutego 1885 roku. Był jedynym synem Marii z Pietrzkiewiczów (1853-1931), nauczycielki muzyki, i Stanisława Witkiewicza (1851-1915), malarza, krytyka sztuki, prozaika i twórcy „stylu zakopiańskiego”. W roku 1908 ojciec ze względu na stan zdrowia przeniósł się do miejscowości Lovran nad Zatoką kavarner (dzisiejsza Chorwacja), gdzie mieszkał do śmierci, matka dla poprawienia sytuacji finansowej rodziny prowadziła pensjonaty w Zakopanem.

Zgodnie z życzeniem ojca, który był przeciwnikiem edukacji instytucjonalnej, Witkiewicz nie uczęszczał do szkół, a kształcił się przez kontakt ze sztuką i na prywatnych lekcjach w domu. W okresie listopad 1892 – kwiecień 1893 napisał kilkanaście „utworów scenicznych”, do dziś zachowały się tylko następujące z nich:
Komedie z życia rodzinnego, Biedny chłopiec, Menażeria, czyli Wybryk słonia, Odważna Księżniczka, Księżniczka Magdalena, czyli Natrętny Książę oraz Karaluchy. Równolegle rozwijał pod kierunkiem ojca swoje umiejętności malarskie, a także zainteresował się fotografią. W roku 1901 przebywał kilka dni w Petersburgu, gdzie zwiedził Ermitaż. Po powrocie zadebiutował jako malarz, umieszczając dwa pejzaże z Litwy na „Wystawie obrazów i rzeźb” w Zakopanem. W czerwcu 1903 roku jako ekstern zdał egzamin dojrzałości we Lwowie i skończył swą pierwszą pracę filozoficzną („systemacik”) Marzenia improduktywa (dywagacja metafizyczna), składającą się z dwóch rozprawek O dualizmie oraz Filozofia Schopenhauera i jego stosunek do poprzedników.

W lutym 1905 roku – wbrew ojcu – rozpoczął studia w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych w pracowni Jana Stanisławskiego, które kontynuował do lata roku następnego. Pod presją ojca po wakacjach nie wrócił do Akademii, ale zaczął pobierać prywatne lekcje u Władysława Ślewińskiego, ucznia i przyjaciela Paula Gauguina. Gauguin na tyle zafascynował Witkiewicza, że w roku 1907 pojechał on do Wiednia tylko po to, żeby obejrzeć wystawę jego prac. Pierwsze trzy miesiące 1908 roku spędził w Paryżu, zwiedzając muzea i galerie, a w szczególności – 24. Salon Niezależnych. Po raz pierwszy oglądał prace Pierre’a Bonnarda, Georgesa Braque’a, Paula Cezanne’a, Vincenta van Gogha, Henri Toulouse-Lautreca, Pabla Picassa i in. Pod wpływem doświadczeń paryskich stworzył po powrocie pierwsze kompozycje węglem zwane „potworami” oraz namalował pierwsze portrety. W październiku podjął na nowo studia w Akademii, tym razem w pracowni Józefa Mehofera. W Krakowie poznał wybitną aktorkę Irenę Solską, która stała się pierwowzorem demonicznej pani Akne – bohaterki pierwszej powieści Witkiewicza 622 upadki Bunga, czyli Demoniczna kobieta, ukończonej w roku 1911. Pierwsza indywidualna wystawa malarstwa Witkiewicza została zorganizowana w sierpniu 1913 roku w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. W tym samym roku odwiedził po raz ostatni ojca w Lovranie i zaręczył się z Jadwigą Janczewską.

W roku 1914 w niewyjaśnionych do końca okolicznościach popełniła samobójstwo narzeczona Witkiewicza. Załamany i sam bliski samobójstwa przyjął zaproszenie Bronisława Malinowskiego, który zaproponował mu by jako rysownik i fotograf wziął udział w organizowanej przez niego wyprawie na Nową Gwineę. W czerwcu 1914 roku wypłynęli obaj z Londynu, zatrzymali się dwa tygodnie na Cejlonie, a stamtąd popłynęli do Australii. Na wiadomość o wybuchu I wojny światowej Witkiewicz postanowił wrócić do Europy. Chciał wstąpić do rosyjskiego wojska, aby walczyć z Niemcami. W październiku dotarł do Petersburga, gdzie został przyjęty do Pawłowskiej Szkoły Wojskowej. Po jej ukończeniu w roku 1915 roku trafił na front wraz z czwartą kompanią zapasowego batalionu lejbgwardii Pawłowskiego Pułku. Ciężko ranny w bitwie nad rzeką Stochod (17 lipca 1916 roku) dochodził do zdrowia w szpitalu w Petersburgu i na front więcej nie wrócił. W Rosji był świadkiem obu rewolucji — lutowej i październikowej.

Po powrocie do Polski (czerwiec 1918 roku) został przyjęty do grupy formistów, w której skład wchodzili: Leon Chwistek. Andrzej Pronaszko, Zbigniew Pronaszko, Tytus Czyżewski i Tymon Niesiołowski. Wystawiał swe obrazy razem z formistami w Krakowie, Warszawie, Lwowie i Poznaniu. Grupa przetrwała sześć lat. W okresie 1918-1926 napisał trzydzieści osiem dramatów, z których przetrwało do dziś dwadzieścia jeden, a tylko sześć ukazało się za życia autora, to znaczy, Pragmatyści (1919 rok, rok później opublikowany na łamach poznańskiego czasopisma „Zdrój” – to debiut literacki Witkiewicza), Tumor Mózowicz (1919 rok, wydany dwa lata później przez Krakowską Spółkę Wydawniczą „Fala”), Nowe wyzwolenie (1920 rok, opublikowany dwa lata później w dwóch kolejnych numerach krakowskiego czasopisma „Zwrotnica”), Mątwa, czyli Hyrkaniczny światopogląd (1922 rok, opublikowany rok później w „Zwrotnicy”), Wariat i zakonnica, czyli Nie ma złego, co by na jeszcze gorsze nie wyszło (1923 rok, opublikowany dwa lata później w piśmie „Skamander”) oraz Sonata Belzebuba, czyli Prawdziwe zdarzenie w Mordowarze (1925 rok, opublikowany na lamach warszawskiego dwumiesięcznika „Ateneum” w roku 1938). Jeden z niezachowanych dramatów Witkiewicza – Multiflakopulo (1920 rok) – został odznaczony „zaszczytną wzmianką” w konkursie na komedię zorganizowanym przez krakowski teatr Bagatela. W kwietniu 1923 roku Witkiewicz ożenił się z wnuczką Juliusza Kossaka Jadwigą z Unrugów.

Jako teoretyk sztuki zadebiutował w roku 1919 książką Nowe formy w malarstwie i wynikające stąd nieporozumienia, zawierającą systematyczny wykład teorii Czystej Formy w sztuce. Trzy lata później ukazały się Szkice estetyczne, a w roku 1923 praca Teatr, na którą składały się rozprawy i polemiki na temat Czystej Formy w teatrze.

W roku 1925 założył Firmę Portretową – malowane pod jej egidą obrazy traktował jako formę sztuki użytkowej i źródło utrzymania. Trzy lata później ukazał się Regulamin Firmy Portretowej „S. I. Witkiewicz” z charakterystycznym mottem: „Klient musi być zadowolony. Nieporozumienia wykluczone”. Zachowane portrety to wspaniała panorama przedwojennej polskiej inteligencji, zdziesiątkowanej przez hitlerowców i sowietów. Pod koniec tego dziesięciolecia opublikował dwie powieści: Pożegnanie jesieni (1927) i Nienasycenie (1930).

W latach 30. XX wieku Witkiewicz skupił się na filozofii. Opublikował kilkadziesiąt artykułów na temat własnych koncepcji filozoficznych, a w roku 1935 ogłosił swą najważniejszą pracę z tej dziedziny – Pojęcia i twierdzenia implikowane przez pojęcie Istnienia. W latach 1931-1932 pracował nad swą ostatnią powieścią Jedyne wyjście, jednak zdołał ukończyć tylko tom pierwszy, zatytułowany Przyjaciele. W roku 1932 opublikował książkę o narkotykach Nikotyna, alkohol, kokaina, peyotl, morfina, eter. Appendix oraz broszurę O Czystej Formie. Dwa lata później skończył pisanie sztuki Szewcy – ostatniej zachowanej w całości. Polska Akademia Literatury w roku 1935 nagrodziła Witkiewicza Złotym Wawrzynem za twórczość literacką. W tym okresie poznał Brunona Schulza, którego prozę bardzo cenił. Ostatnią znaną tylko z tytułu sztukę – Miazmart – Witkiewicz ukończył w maju roku 1939.

18 września 1939 roku na wieść o wkroczeniu Armii Czerwonej do Polski popełnił samobójstwo we wsi Jeziory na Polesiu.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *