Sokrates

Sokrates

Sokrates (469 lub 470-399 p.n.e.) – Filozof grecki. Urodził się w leżącej na wschód od Aten attyckiej gminie Alopeke. Był synem rzeźbiarza Sofroniskosa i położnej Fainarety. Z Ksantypą, którą tradycja chyba niesłusznie przedstawia jako kobietę swarliwą, miał trzech synów. Był jakoby uczniem filozofa z Miletu Archelaosa, zwolennika Anaksagorasa.

Wiadomości o życiu Sokratesa czerpane są przede wszystkim z pism Platona i Ksenofonta, a także z komedii Arystofanesa. Istnieje przeświadczenie, że źródłami najbliższymi rzeczywistości są dzieła Ksenofonta Apologia Sokratesa i Wspomnienia o Sokratesie (Memorabilia). Elementy historyczne wysnuwane są też z karykaturalnego wizerunku filozofa stworzonego przez Arystofanesa w Chmurach. Brane jest również poważnie pod uwagę świadectwo Arystotelesa, który wprawdzie nie znał osobiście syna Sofroniskosa, ale mógł korzystać z wiedzy Platona, a także miał do dyspozycji zaginione dziś dialogi innych sokratyków.

W roku 440 przed Chr. Sokrates uczestniczył jako hoplita w pacyfikacji przez Ateny wyspy Samos, brał udział w wojnie peloponeskiej, walcząc w bitwach pod Potideją (w r. 429), pod Delion (w r. 424) i Amfipolis (w r. 422).

Odważnie, z determinacją i bez oglądania się na popularność jako prytan sprzeciwiał się Ateńczykom bezprawnie żądającym ukarania śmiercią dowódców floty po zwycięskiej bitwie w pobliżu wysp Arginuz (w r. 406). Podobną odwagą cywilną wykazał się, gdy nie wykonał polecenia trzydziestu tyranów w sprawie aresztowania demokraty Leona z Salaminy. W roku 399 poeta Meletos w imieniu garbarza Anytosa i retora Lykona, żądając kary śmierci, wystąpił z oskarżeniem przeciw Sokratesowi, że wprowadza on nowe bóstwa, dopuszczając się bezbożności, i psuje młodzież. Sąd przysięgłych (heliaja) wydał wyrok skazujący. W istocie być może powody skazania miały charakter polityczny, jako że krytykował on odważnie i bezkompromisowo niektóre instytucje swego państwa (np. zwyczaj i system wyznaczania urzędników na ważne stanowiska bez zwracania uwagi na to, czy kandydaci na nie mają odpowiednie przygotowanie), że przywódcy antydemokratycznego przewrotu w 404 r. przed Chr. (Kritias i Teramenes) należeli do jego uczniów, że jego uczniem był Alkibiades, zdrajca Aten. Sokrates nie skorzystał z możliwości ucieczki z więzienia, stworzonych przez procedurę i przyjaciół. Odebrał sobie życie, wypijając napój przyrządzony z cykuty. Przebieg procesu, pobyt w więzieniu i ostatnie chwile swego mistrza przedstawił Platon kolejno w Obronie Sokratesa, Kritonie i w Fedonie.

Sokrates w swoich dociekaniach filozoficznych ograniczył się w istocie do etyki, badającej i mówiącej, co jest dobrem człowieka, oraz do logiki, wskazującej drogi zdobycia dobra.

Wedle ateńskiego filozofa największym dobrem dla człowieka jest cnota, stanowiąca rodzaj doskonałości, doskonałości dającej się odnieść już to do działań fizycznych, już to do czynności intelektualnych. To rodzaj zalet wspólnych dla rodzaju ludzkiego w postaci m.in. sprawiedliwości, odwagi czy panowania nad sobą,
określanych jako dobra moralne. Wyróżniając je, stał się Sokrates twórcą etyki. Wiedzieć, co sprawiedliwe, dobre i piękne, znaczyło realizować na co dzień dobro.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *