Platon

Platon

Platon (429-347 p.n.e.) – Filozof. Żył w czasach największego rozkwitu Aten, których pozostał równie ważnym symbolem, jak Fidiasz, Peryklcs, Solon czy Militiades. Urodził się w roku 427 w szanowanej, ateńskiej rodzinie. Przodkiem matki był słynny Solon, a ojciec należał do Kodrydów. Platon otrzymał gruntowne wykształcenie, które umożliwiło mu zarówno rozwój intelektualny, jak i fizyczny. Próbował sił w malarstwie, poezji i muzyce, osiągał także sukcesy w konkurencjach sportowych. To właśnie wówczas przylgnął do niego przydomek Platon (właściwie miał na imię Arystokles) ze względu na jego szerokie bary. Poznawał poglądy kolejnych filozofów (m.in. Kratyla i Anaksagorasa), w końcu, będąc niespełna dwudziestolatkiem (około roku 409 p.n.e.), spotkał znanego filozofa Sokratesa, któremu towarzyszył przez osiem lat. Leciwy już mistrz stał się dla Platona nie tylko nauczycielem, ale również obdarzył go przyjaźnią. W roku 399 Platon był świadkiem oskarżenia, osądzenia i stracenia Sokratesa. Wydarzenia te z pewnością wpłynęły na jego stosunek do obowiązującej w Atenach demokracji. Wkrótce opuścił na blisko 12 lat Ateny. Wrócił do nich w 387 roku i założył Akademię-szkołę, która przetrwała ponad dziewięćset lat. Platon, rezygnując z posiadania rodziny, poświęcił się Akademii całkowicie; zastąpiła mu ona ciepło domowego ogniska. Jego największym uczniem, a zarazem i krytykiem, był Arystoteles. Spuścizna literacka Platona jest bogata. Zachowało się 36 jego pism, z których zdecydowana większość (35) ma formę dialogu. Wykorzystuje w nich Platon postacie mu współczesne, reprezentujące różnorodne środowiska (między innymi filozofów i polityków), których najczęstszym bohaterem pozostaje Sokrates. Najważniejszymi dziełami Platona są: Państwo, Obrona Sokratesa, Uczta, Fedon, Prawa.

Platon poruszał w swoich pracach problemy definiowania bytu, z których wynikała także jego koncepcja poznania. Uważał, że prawdziwy byt to idee, a rzeczywiść otaczająca człowieka jest jedynie odbiciem niezmiennych idei. Świat Platona władał się z nieskończonej liczby idei, tworzącej zhierarchizowaną całość, na której czele umiejscawia ideę dobra. Platon rozdziela świat materialny od idei. Czyni wszakże odstępstwo od tej zasady, wysuwając koncepcję nieśmiertelnej i niepodzielnej duszy, powiązanej z determinującą ją ideą preegzystencji (dusza, należąc do świata idei, dąży do porzucenia ciała, od którego zostanie uwolniona w chwilii jego śmierci). Platon wyraźnie zaznacza wyższość duszy nad ciałem, które choć stanowi dla niej zbyteczny balast, jest jej podległe.
Najważniejszym dziełem Platonana pozostaje Państwo. Zawiera bowiem poglądy autora w niemal wszystkich kwestiach. Złożone z dziesięciu ksiąg przedstawia przepis na idealną konkstrukcję greckiej polis. Dzieło Platona pojawiło się w trakcie trwającej (mewal przez cały okres klasyczny) ogólnogreckiej debaty politycznej, która prowadzona była w atmosferze ostrej rywalizacji pomiędzy zwolennikami rządów demokratycznych i oligarchicznych. Z jednej strony polityczne żądania wynikające z faktu posiadania, z drugiej zaś opierające się na miejscowym pochodzeniu, pozostawały przez lata nierozstrzygnięte. Powstanie Państwa było ściśle związane z długotrwałą wojną domową, która spustoszyła Peloponez w 2. połowie V wieku p.n.e. Obserwując dramatyczne wydarzenia ostatnich lat wojny peloponeskiej, Platon zauważył, że stasis (wojna domowa) jest pochodną permanentnego konfliktu społecznego, którego istnienie podtrzymują spory wśród rządzących oraz stawiane pytania o źródło pochodzenia władzy. Platon, chcąc znaleźć klucz do nierozwiązanego dotychczas problemu, tworzy obraz idealnego społeczeństwa, które umiejscawia w wymyślonym Kallipolis.

W mieście nie ma wewnętrznych konfliktów, panuje harmonia oraz pełna przejrzystość doboru kadr rządzących. Istotą szczęścia Kallipolis było przyporządkowanie każdemu mieszkańcowi jednego tylko zadania. Stąd wyodrębnienie spośród społeczeństwa kast, które opierać się miały nie na pochodzeniu ani na posiadanym majątku, ale na posiadanej wiedzy. Władzę w Kallipolis sprawować mieli filozofowie, za bezpieczeństwo wewnętrzne i zewnętrzne odpowiedzialni byli strażnicy – kasta wojowników. Najliczniejszą grupę tworzyli wolni wytwórcy – najgorzej wykształceni – którzy zaspokajać mieli materialne potrzeby miasta. Platon w swojej koncepcji rządów w Kallipolis przekracza podziały płci, tak mężczyźni, jak
i kobiety mieli takie same obowiązki. Wystąpił także przeciwko demokratycznym tradycjom Aten, do czego wracał wielokrotnie, jak chociażby w Apologii. Sprzeciwił się wyborom przez głosowanie na stanowiska w polis, stawiając w opozycji system kooptacji. Metoda doboru oparta była o restrykcyjny, długotrwały proces wielostopniowej edukacji, na którą składało się między innymi nauczanie astronomii, matematyki, muzyki, dialektyki. Platon uważał, że tylko ta osoba będzie godna służenia państwu, która posiądzie w sposób mistrzowski wiedzę, samokontrolę, wyzbędzie się własności prywatnej oraz będzie gotowa do poświęcenia się pełnionej funkcji. Platon szedł jednak dalej w tworzeniu wizji idealnego państwa. Zastrzegł, że dla dobra państwa i jego mieszkańców dopuszczalne jest korzystanie ze zbioru fałszywych informacji, które miały utwierdzać obywateli, że żadna zmiana w państwie nie ma ani szans powodzenia, ani tym bardziej sensu. Uważał bowiem, że jakiekolwiek odstępstwo od kultywowanego systemu społecznego pociągnie za sobą pasmo nieszczęść, doprowadzających do stopniowej degradacji sposobu sprawowania władzy: poprzez timokrację (władzę ludzi kierujących się honorem), oligarchię, demokrację, aż po tyranię. Swoją wizją państwa nowego typu próbował Platon zarazić zaprzyjaźnionych z nim tyranów greckich z Sycylii. Trzykrotne próby nakłonienia Dionizjosów Starszego i Młodszego zakończyły się niepowodzeniem. Filozof ledwo uszedł z życiem w trakcie nasilających się w Syrakuzach walk wewnętrznych.

Platon zmarł w dniu swoich urodzin w 347 roku p.n.e., miał osiemdziesiąt lat.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *