Mieszko I

Mieszko 1

Mieszko I (ok. 935-992) – To on ochrzcił kraj oraz stworzył organizację terytorialną, wojskową, sieć nowych grodów obronnych, wprowadzając młode państwo polskie na arenę polityki międzynarodowej. Był pierwszym polskim władcą, który u potomnych zyskał miano wielkiego i godnego pamięci, pierwszym z Piastów, o którym wiemy dostatecznie dużo, by ocenić rezultaty jego panowania.

OD ŚLEPOTY DO CHRZTU

Nic znamy dokładnej daty urodze­nia Mieszka, prawdopodobnie przypa­da ona pomiędzy 930 a 940 r. Pierwszy polski kronikarz Gall Anonim nie pisze o nim zbyt wiele, ale wspomina, że jego przodkami byli Piast i jego syn Siemowit, po którym na tron wstąpił syn jego Lestek, który czynami rycerskimi dorównał ojcu w zacności i odwadze. Po śmier­ci Lestka nastąpił Siemomysł, jego syn. który pamięć przodków potroił zarów­no urodzeniem, jak godnością. Ten zaś Siemomysł spłodził wielkiego i sławnego Mieszka, który pierwszy nosił to imię, a przez siedem lat od urodzenia był ślepy. Według kronikarza w pierwszych latach życia Mieszko był niewidomy, co jest aluzją do tego, że był poganinem, jednak gdy dobiegała siódma rocznica jego uro­dzin, ojciec zwoławszy wedle zwyczaju zebranie komesów i innych swoich książąt urządził obfitą i uroczystą ucztę […]. A kiedy inni radowali się i wedle zwyczaju klaskali w dłonie, radość dosięgła szczytu na wiadomość, że ślepy chłopiec odzyskał wzrok […]. Wówczas książę Siemomysł pilnie wypytywał starszych i roztropniejszych z obecnych, czy ślepota i przewidzenie chłopca nie oznacza jakiegoś cudownego znaku. Oni zaś tłumaczyli, że ślepota oznaczała, iż Pol­ska przedtem była jakby ślepa, lecz odtąd – przepowiadali – ma być przez Mieszka oświeconą i wywyższoną ponad sąsiednie narody. Władzę w kraju objął Mieszko ok. 960 r a trzy lata później w kronikach zachodnich po raz pierwszy pojawiła się nazwa Polski i wymienione zostało imię jej księcia, Mieszka. Na zachodzie toczył on ze słowiańskimi Wieletami walki, w któ­rych wedle niektórych źródeł, zginął jego nieznany z imienia brat, uważany nawet za przyjaciela cesarza.

Widząc potęgę państw chrześcijańskich, a zwłaszcza Niemiec, pogań­ski Mieszko postanowił przyjąć nową wiarę, słusznie przypuszczając, że umocni to jego pozycję we własnym kraju i pomiędzy innymi naro­dami. Przed przyjęciem chrztu miał siedem pogańskich żon i „popaśnic”, co było przywilejem słowiańskich możnych, ale jednocześnie przeszka­dzało w przyjęciu chrześcijaństwa. Aby przyjąć chrzest, należało za­tem usunąć nałożnice i znaleźć sobie odpowiednią żonę – chrześcijan­kę uwiarygodniającą go wobec dostojników kościelnych. Odpowiednia kandydatka znalazła się całkiem niedaleko, u południowych sąsiadów: W czeskiej krainie pojął on za żonę szlachetną siostrę Bolesława Star­szego, która okazała się w rzeczywistości taka jak brzmiało jej imię. Nazywa­ła się bowiem po słowiańsku Dobrawa, co w języku niemieckim wykłada się: Dobra. Owa wyznawczyni Chrystusa, widząc swego małżonka pogrążonego w wielorakich błędach pogaństwa, zastanawiała się usilnie nad tym, w jaki sposób mogłaby go pozyskać dla swej wiary. Znaczący był wpływ tej kobiety na Mieszka I. Głównie od niej zdobywał wiedzę o chrześcijaństwie. Rok po ślu­bie, w 966 r. Mieszko I przyjął chrzest, a wraz z nim ochrzciło się jego najbliższe otoczenie. Jakie były inne powody tego doniosłego dla historii Polski kroku? Chrzest wprowadził młode państwo w nowe tysiąclecie i był potwierdzeniem osiągnięć poprzedników ochrzczonego władcy. Z chwilą chrztu została zbudowana silna władza dziedziczna, chrześcijański władca stał się pomazańcem bożym, a posłuszeństwo wobec niego było dla poddanych religijnym obowiązkiem, łączącym się z zapowiedzią wiekuistej nagrody lub kary. Mieszko I odrzucił starą wiarę, ponieważ jego kraj rozwinął się i dojrzał do aktywnego udziału w życiu ówczesnej chrześcijańskiej Europy. Za pośrednictwem Czech (śladem są zachowane do dziś pojęcia wywodzące się z czeskiego słownictwa kościelnego, np. proboszcz, opat, kapłan) Polska przyjęła chrzest bezpośrednio od papieża, co umożliwiło jej dostęp do skarbów kultury duchowej pamiętającej Greków i Rzymian, a jednocześnie uniezależniło kraj od ekspansywnego Kościoła niemieckiego. Pierwsze kroki Mieszka I jako władcy były mądre i roztropne. Już dwa lata po chrzcie, w 968 r. udało się Polsce uzyskać własne biskupstwo, podczas gdy Czechy, już od dawna chrześcijańskie, uzyskały biskupstwo dopiero pięć lat później.

ŻYCIE RODZINNE WEDŁUG POLITYKI

Państwo polskie od lat prowadziło na zachodzie zaciekłe walki z Wieletami, a rok po chrzcie doszło do wojny z grafem saskim Wichmanem, poli­tycznym wygnańcem z Niemiec, który zaatakował Mieszka I na czele wo­jowniczych Wolinian. Napastnicy dotarli aż na lewy brzeg Warty, gdzie 26 września 967 r. doszło do walnej bitwy, w której siły Wichmana zostały rozbite, a on sam wkrótce zginął podczas ucieczki z rąk wzburzonych najaz­dem okolicznych kmieci. W tym czasie polityka polska zwróciła się ku Za­chodowi. Mieszko I był zobowiązany do płacenia cesarzowi niemieckiemu trybutu z części swego terytorium („przyjaźń” z cesarzem zobowiązywała). Układ ten do pewnego stopnia zabezpieczał mieszkowe państwo od najazdów pogranicznych margrabiów niemieckich i umożliwiał ekspansję na północ w celu zyskania szerokiego dostępu do morza. Jednak w lecie 972 r. margrabia Marchii Wschod­niej Hodon zorganizował wyprawę na swojego wschodniego sąsiada, by przeszkodzić Mieszko­wi I w jego zwycięskich poczynaniach na Pomo­rzu Zachodnim. 24 czerwca 972 r. pod Cedynią doszło do bitwy, w której manewr oskrzydlają­cy przeprowadzony prez Czcibora, brata Miesz­ka I, przeważył szalę zwycięstwa na korzyść pol­skiego władcy. Zaniepokojony cesarz niemiecki Otton I wezwał wkrótce Hodona i Mieszka I, by pod rygorem utraty jego łaski zachowali pokój do czasu, gdy przybędzie na miejsce i osobiście zbada sprawę. W Wielkanoc 973 r. przyjął obu rywali i wysłuchawszy ich racji, zażądał od pol­skiego księcia zakładnika, którym został pierwo­rodny syn Mieszka I i Dobrawy, Bolesław, na­zwany później Wielkim albo Chrobrym. Sześć lat później doszło do kolejnej nieudanej wy­prawy niemieckiej na Polskę, w wyniku której Mieszkowi I udało się opanować całe Pomorze od Gdańska do Szczecina. Zdobyczom polskie­go władcy sprzyjała śmierć cesarza niemieckie­go Ottona I.

W 977 r. zmarła Dobrawa, a nowy cesarz nie­miecki Otton II już dwa lata później podjął wy­prawę wojenną, by ukarać Mieszka I za popar­cie udzielone jego przeciwnikom politycznym w Niemczech. Wyprawa zakończyła się ukła­dem pokojowym, który przypieczętowano ko­lejnym chrześcijańskim małżeństwem polskie­go księcia. Drugą żoną Mieszka I została Oda – Niemka, córka margrabiego Marchii Północnej Dytryka. Była mniszką, a władze kościelne nie wydały jej zezwolenia na odstąpienie od ślubów zakonnych, jednak względy polityczne przewa­żyły. Niemcom zależało na pokoju. Do małżeń­stwa doszło w 980 r. By uczcić to wydarzenie Mieszko I wypuścił na wolność jeńców nie­mieckich pojmanych w poprzednich walkach. Oda urodziła Mieszkowi I trzech synów: Miesz­ka, Świętopełka i Lamberta. Rok później dla kraju nadeszło kolejne zagrożenie, tym razem ze wschodu, i poszedł Włodzimierz na Lachów i zajął ich grody: Przemyśl, Czerwień i inne grody mnogie, które i do dziś są pod Rusią. Rusini zajęli bardzo ważny obszar Grodów Czerwień­skich. przez który przebiegał szlak handlowy z Kijowa do Krakowa i Pragi. Stratę powetował sobie Mieszko I na południu, zdobywając i trwa­le wiążąc z Polską Śląsk i Małopolskę, pozosta­jące wcześniej przy władcach czeskich. W wal­kach tych Czechów wsparli Wielcci, a Polaków Niemcy, którzy przysłali cztery hufce ciężko­zbrojnego rycerstwa. Wojna zakończyła się suk­cesem Mieszka 1 i latem 990 r. państwo polskie osiągnęło pierwszy raz granice od Bałtyku po Karpaty i od Odry po Bug.

„DAGOME IUDEX”

Najprawdopodobniej w 991 r. Mieszko I, u schyłku życia, wydał dokument nazywany od pierwszych słów zachowanego streszcze­nia „Dagome iudex”. Jest to akt powierzenia przez polskiego księcia w opiekę Stolicy Apo­stolskiej jego żony Ody i dwóch synów (trzeci już nic żył) oraz grodu Gniezno wraz z przyległościami. Mieszko I występuje w tym znanym dziś jedynie ze streszczeń dokumencie pod za­gadkowym imieniem Dagome. Dokument ten miał charakter kościelny i zapewniał niezależ­ność Kościoła w Polsce dzięki biskupstwu pod­ległemu wprost Rzymowi oraz poddawał kraj papiestwu. Co ciekawe, nie ma w nim wzmian­ki o pierworodnym synu Bolesławie I (Chro­brym). Wkrótce po jego wydaniu 25 maja 992 r. Mieszko I zmarł w Poznaniu i tam go pocho­wano. Dzięki swoim talentom i charyzmie, któ­ra zjednywała mu ludzi, oraz umiejętności prze­widywania i kierowania pozostawił po sobie sil­ne, spójne i rozległe pań­stwo. Prowadząc aktyw­ną politykę dynastyczną, Mieszko I zaistniał też na arenie międzynarodowej, wydał swoją siostrę (bądź córkę) Adelajdę za Gejzę twórcę państwa węgier­skiego. a córkę Swiętosławę, z małżeństwa z Do­brawą za króla Szwecji Eryka VIII Zwycięskiego. Posunięcia te wprowadzi­ły Polskę na arenę szeroko rozumianej polityki ogólnoeuropejskiej i wydat­nie wzmocniły jej pozycję w ówczesnym świecie.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *