Henryk Sienkiewicz

Henryk Sienkiewicz

Henryk Sienkiewicz (1846-1916) – Najpopularniejszy polski pisarz epoki pozytywistycznej Henryk Sienkiewicz urodził się 5 maja 1846 roku w Woli Okrzejskiej na Podlasiu, zmarł zaś w czasie I wojny światowej 15 listopada 1916 roku w Vevey (Szwajcaria). Pochodził ze zdeklasowanej rodziny szlacheckiej. Jego rodzice po sprzedaży swojej posiadłości przenieśli się do Warszawy. Koniec „wiejskiego” życia pisarza nastąpił w 1858 roku. Sienkiewicz rozpoczął naukę w gimnazjum realnym i, zarabiając korepetycjami, doszedł do VII klasy, a po rocznej przerwie w roku 1866 eksternistycznie zdał maturę. W tym samym roku przystąpił do egzaminów wstępnych na wydział prawa Szkoły Głównej. Szybko zmienił kierunek studiów na lekarski, aby ostatecznie od 1867 roku studiować na wydziale filologiczno-historycznym.

Pobyt i studia w Warszawie ukształtowały pozytywistyczną świadomość Sienkiewicza. Szczególne znaczenie dla pisarza miał pobyt w Szkole Głównej, założonej
w 1862 roku przez Aleksandra Wielopolskiego. W krótkim okresie swojej działalności odegrała ona niezwykłą rolę jako instytucja o nowoczesnych metodach kształcenia, tworząc podstawy rozwoju życia intelektualnego i kulturalnego w zaborze rosyjskim. Studiowali w niej wybitni pozytywiści, m.in. Aleksander Świętochowski, Julian Ochorowicz, Piotr Chmielowski, a także Bolesław Prus i Antoni Sygietyński. Po zlikwidowaniu Szkoły Głównej przez władze carskie Sienkiewicz kontynuowal studia na rosyjskim Uniwersytecie Warszawskim (do 1872 roku). W tym czasie rozpoczął pracę dziennikarską, debiutując w pozytywistycznym „Przeglądzic Tygodniowym” recenzją z sztuki Wiktoryna Sardou Nasi najserdeczniejsi (1869). Wcześniejsze, zaginione próbki literackie Sienkiewicza, powstawały jeszcze przed maturą. W listach pisarza do przyjaciela Konrada Dobrskiego znaleźć można informacje o powieści Ofiara i szkicu historycznym o Spytku z Melsztyna. W pierwszej połowic lat 70. Sienkiewicz związał się z umiarkowanie pozytywistyczą „Niwą” (był jej współwłaścicielem) oraz „Gazetą Polską”. w której pod pseudonimem Litwosa publikował cykl felietonów Chwila obecna.

Literackim debiutem Sienkiewicza były dwa tendencyjne opowiadania, połączone wspólnym tytułem Humoreski z teki Worszyłły (1872); niemal równocześnie, na łamach pisma „Wieniec”, ukazywała się w odcinkach powieść Na marne. W latach 1875-1876 ogłasza dwie nowele z cyklu Szkice z natury i życia (Stary sługa i Hania). W roku 1876, jako korespondent „Gazety Polskiej” na wystawę filadelfijską, udaje się do Stanów Zjednoczonych. W Ameryce pisarz przebywa ponad trzy lata. W czasie tego pobytu, wraz z przybyłą tam grupą polską (m. in. Helena Modrzejewska z mężem Karolem Chłapowskim), zakłada wspólne gospodarstwo (falanster na wzór utopijnych pomysłów), które jednak wkrótce upadło. W roku 1879, po prawie rocznym pobycie w Paryżu i we Włoszech, Sienkiewicz wrócił do kraju. Lata przebywania za granicą ugruntowują pozycję literacką pisarza. W Stanach Zjednoczonych obok reportaży Listy z podróży do Ameryki powstały Szkice węglem, a we Francji i Włoszech rozpoczął się „złoty okres” jego nowelistyki (pisze wówczas m.in. Janka Muzykanta, Jamioła, Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela). W roku 1879 pisarz poślubił Marię Szetkiewiczównę, zbliżając się do środowiska ziemiańskiego, z którego pochodziła jego żona. Był to zapewne jeden z powodów zmian w jego poglądach. Na przełomie lat 70. i 80. można bowiem dostrzec ewolucję jego przekonań od umiarkowanie pozytywistycznych do zachowawczych. Postawa ta umocniła się w momencie, w którym Sienkiewicz objął redakcję konserwatywnego dziennika „Słowo” i nawiązał kontakty ze środowiskiem galicyjskich stańczyków (Stanisław Smolka, Józef Szujski, Stanisław Tarnowski). Równocześnie był to okres niezwykle płodny twórczo. Sienkiewicz ogłasza arcydzieła nowelistyczne: Latarnika, Niewolę tatarską i Sachema; pisze także liczne i ważne prace publicystyczne. W dniu 2 maja 1883 roku pisarz rozpoczyna w „Słowie” druk Ogniem i mieczem, pierwszej części słynnego cyklu powieści historycznych – Trylogii (Potop 1886 i Pan Wołodyjowski 1888). Ciężka choroba żony spowodowała, że w czasie tworzenia cyklu pisarz wyjeżdżał z nią do sanatoriów włoskich, austriackich, niemieckich i francuskich. Mimo to – w 1885 roku – Maria umiera na gruźlicę, osierocając dwoje dzieci: syna Józefa Henryka i córkę Jadwigę. Śmierć żony wpływa na tryb życia pisarza. Nieustannie podróżuje i zwiedza kolejne kraje (Turcja, Grecja, Włochy, Francja, Hisz-pania). W roku 1890 odbył – nieukończoną ze względu na chorobę – egzotyczną podróż do Afryki (owocem tej wyprawy są Listy z Afryki). Lata 90. to okres wielkich dzieł Sienkiewicza: powstają kolejno powieści współczesne: Bez dogmatu (1891) i Rodzina Połanieckich (1894), historyczne: Quo vadis (1896) i Krzyżacy (1900). Druk ostatniej z wymienionych powieści zbiega się z obchodzonym uroczyście jubileuszem 25-lecia pracy twórczej. Pisarz otrzymał wówczas jako dar narodowy niewielki majątek w Kieleckiem – Oblęgorek.

Po nieudanym małżeństwie z Marynuszką Wołodkowiczówną (1891), Sienkiewicz po raz trzeci wstępuje w związek małżeński z Marią Babską. Na początku XX wieku jego aktywność twórcza ulega osłabieniu. Pisarz podejmuje wówczas rozmaite działania społeczne. Jest współorganizatorem Kasy Przezorności i Pomocy dla Literatów i Dziennikarzy, funduje stypendium im. Marii Sienkiewiczowej dla twórców chorych na gruźlicę, działa w „Macierzy Szkolnej”. Należy do inicjatorów budowy pomnika Mickiewicza w Warszawie. Jako publicysta występuje wielokrotnie istotnvch sprawach Narodowych. W okresie rewolucji 1905 roku pisarz zbliżył się do Narodowej Demokracji. ale nie stał się jej czynnym działaczem. W tym samym roku otrzymał Nagrodę Nobla za całokształt twórczości. Z powstających wówczas dzieł literackich pisarza należy wymienić powieść współczesną Wiry (1910), przygodową powieść dla młodzieży W pustyni i w puszczy (1911) oraz niedokończone Legiony (o powstaniu legionów Dąbrowskiego). Po wybuchu I wojny światowej opuścił Oblęgorek i wyjechał z kraju. Niechętny Piłsudskiemu i Legionom, przebywał w Szwajcarii gdzie wspólnie z Ignacym Paderewskim i Antonim Osuchowskim zorganizował Komitet Centralny Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce. Zmarł na skutek przedłużającej się choroby sercowej. W roku 1924 zwłoki Sienkiewicza zostały przewiezione do Polski i złożone w podziemiach katedry św. Jana w Warszawie. Twórczość Sienkiewicza cieszyła się niesłabnącym zainteresowaniem czytelniczym, czego dowodem są wysokie nakłady kolejnych wydań, obecność na listach bestsellerów we Francji, w Stanach Zjednoczonych, we Włoszech, popularność w Rosji i Niemczech i blisko trzysta przekładów na różne języki świata. Pojawiały się liczne przeróbki (początkowo teatralne i operowe, później filmowe i telewizyjne). Na ekran przeniesiono wielokrotnie Quo vadis (ostatnią ekranizację reżyserował Jerzy Kawalerowicz), wszystkie części Trylogii (cykl Jerzego Hoffmana), Krzyżaków (.Aleksander Ford), W pustyni i w puszczy. Już pośmiertnie wybitne znaczenie uzyskała zachowana korespondencja Sienkiewicza, a zwłaszcza listy do Jadwigi Janczewskiej. Sienkiewicz jest chyba jedynym polskim pisarzem o tak wielkiej światowej i krajowej popularności. mimo zasadniczych sporów o charakter jego twórczości (krytyczne głosy Bolesława Prusa. Aleksandra Świętochowskiego, Stanisława Brzozowskiego, Witolda Gombrowicza, Czesława Miłosza i innych).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *