Adam Mickiewicz

Adam Mickiewcz

Adam Mickiewicz (1798-1855) – Poeta romantyczny. Adam Mickiewicz, syn Mikołaja i Barbary z Majewskich, urodził się 24 grudnia 1798 roku w rodzinie drobnoszlacheckiej o tradycyjnym stylu życia. Jego ojciec, komornik miński, należał do palestry nowogródzkiej, pani Barbara była córką ekonoma. Miejsce urodzenia nie jest pewne: rodzinny folwarczek Zaosie, Nowogródek, licha mieścina ze świetną przeszłością średniowieczną, a może jakaś osada na czterdziestokilometrowym szlaku między wymienionymi miejscowościami, Osowiec czy Litówka. Tak czy inaczej zagadka miejsca urodzenia wiąże się z legendą wigilijnej podróży rodziny Mickiewiczów przez Nowogródczyznę, ojczyznę domową autora Pana Tadeusza. Nowogródczyzna, usytuowana na pograniczach chrześcijaństwa zachodniego i wschodniego, tworzyła pejzaż o podstawowym dla pisarza znaczeniu egzystencjalnym, krainę ludowych podań oraz litewsko-polskich tradycji historycznych, nieraz przybranych w formę legendową bądź gawędową; stanowiły też one pomieszanie żywotnego anachronizmu sarmackiego z modernizacją, wymuszoną przez oświeceniową edukację, rozkład społeczeństwa stanowego i zagładę Rzeczypospolitej. Ojca utracił Mickiewicz w roku 1812, matkę w 1820. Z tą pierwszą datą wiąże się też spotkanie czternastoletniego chłopca z wielką historią: z przemarszem przez Nowogródek wojsk napoleońskich, w tym legionów pod wodzą księcia Józefa Poniatowskiego. W roku 1807 Adam rozpoczął naukę według programu Komisji Edukacji Narodowej, w powiatowej szkole dominikańskiej. W roku 1815, nieprzyjęty do Instytutu Medycznego, zapisał się na Uniwersytet Wileński.

W ciągu czteroletnich studiów, ostatecznie skoncentrowanych na filologii klasycznej, zetknął się z wybitnymi przedstawicielami nauk matematyczno- przyrodniczych (m.in. matematykiem, filozofem i astronomem Janem Śniadeckim, jego bratem Jędrzejem – chemikiem i metodologiem nauki, ks. Stanisławem Bonifacym Jundziłłem – botanikiem), przede wszystkim jednak chłonął szeroką wiedzę od wybitnych humanistów takich, jak historyk Joachim Lelewel, profesor literatury i retoryki Leon Borowski, filolog klasyczny Gotfryd Ernest Groddeck. Przeżywający lata świetności uniwersytet zaznajamiał studentów ze stosunkowo nowymi ideami oświeceniowej nauki i kultury, otwierał ich umysły na dalsze, samodzielne poszukiwania, na inspiracje niemieckie, brytyjskie, francuskie, szwajcarskie w dziedzinie literatury, krytyki i estetyki, studium języków obcych i historii, prawa i ekonomii, nauk medycznych i rolniczych. Istotne znaczenie miała żywa łączność z kulturą Królestwa Polskiego, zwłaszcza z literaturą nurtu puławskiego (Julian Ursyn Niemcewicz, Jan Paweł Woronicz, Maria z Czartoryskich Wirtemberska i in.), czemu sprzyjała osoba kuratora wileńskiego okręgu szkolnego, księcia Adama Jerzego Czartoryskiego. Liczne instytucje i inicjatywy kulturalne Wilna (m.in. „Dziennik Wileński”, „Tygodnik Wileński”, Towarzystwo Szubrawców, „Wiadomości Brukowe”, Towarzystwo Biblijne) stanowiły dogodne forum debaty światopoglądowej i ekspresji indywidualnej, także artystycznej. Wraz z przyjaciółmi – Tomaszem Zanem, Józefem Jeżowskim, Franciszkiem Malewskim, Onufrym Pietraszkiewiczem, nieco później Janem Czeczotem – założył Mickiewicz Towarzystwo Filomatów (październik 1817), początkowo służące samokształceniu i samopomocy koleżeńskiej, stopniowo stające się wspólnotą moralną oraz środowiskiem intelektualnym i literackim doby przełomu oświeceniowo-romantycznego. W roku 1819 złożył egzamin magisterski (promotor Groddeck nie przyjął jednak jego rozprawy) i podjął nakazane mu – jako absolwentowi korzystającemu w czasie studiów ze stypendium na poczet przyszłej pracy nauczycielskiej – obowiązki profesora szkoły powiatowej w Kownie. Tutaj rozwinął się indywidualizm Mickiewiczowski i dokonała się romantyczna reorientacja jego poezji. Sprzyjały temu kowieńskie przeżycia tęsknoty, wyobcowania, niezgody na status zawodowy, a także ciosy osobiste: śmierć matki i utrata w roku 1821 Maryli Wereszczakówny, wysoko urodzonej panny, która poślubiła równego stanem hr. Wawrzyńca Puttkamera. W roku 1823 zostały zdemaskowane tajne związki młodzieży wileńskiej, wyrosłe z pnia filomackiego. Żmudne śledztwo i proces skończyły się wyrokami niejednokrotnie okrutnymi w swych konsekwencjach (złamały one życie Zanowi, Czeczotowi, Pietraszkiewiczowi i wielu innym), niszczycielskimi dla kultury Wilna i pełnymi groźby wobec kulturalnych i narodowościowych dążeń młodego pokolenia Polaków. Mickiewicz został po półrocznym uwięzieniu skazany na zesłanie w głąb Rosji.

W dniu 25 października opuścił terytorium byłej Rzeczypospolitej, a 6 listopada przybył do Petersburga. W stolicy imperium rosyjskiego od razu zetknął się z dekabrystami (Kondratij Rylejew, Aleksandr Bestużew) i zapewne nawiązał pierwsze kontakty z przebywającymi tam Polakami. Po trzymiesięcznym pobycie w mieście nad Newą trzy kwartały spędził w Odessie, gdzie miał podjąć pracę w Liceum Richelieu’go.

W lipcu i sierpniu 1825 podróżował po Krymie m.in. w towarzystwie przyszłego pisarza Henryka Rzewuskiego i jego siostry Karoliny Sobańskiej (partnerki namiętnego romansu Mickiewicza, wielbionej także przez Puszkina). Od połowy grudnia 1825 roku do połowy kwietnia 1828 roku przebywał na ogół w Moskwie, centrum wczesnego romantyzmu rosyjskiego. Po wydaniu tamże Sonetów (1826) zyskał renomę geniusza poezji europejskiej i włączył się w tamtejsze życie literackie. W czasie swego pobytu w Rosji poznał wybitnych przedstawicieli kultury polskiej (pianistkę i kompozytorkę Marię Szymanowską, malarza Józefa Orłowskiego) i rosyjskiej (Aleksandra Puszkina, Wassilija Żukowskiego, Iwana Kryłowa, Rylejewa, Piotra Wiaziemskiego, tzw. lubomudrych, kompozytora Michaiła Glinkę). Doświadczył wpływu duchowego Józefa Oleszkiewicza, malarza i myśliciela religijnego, kontaktował się także z Rosjanami, pielęgnującymi teozoficzne tradycje XVIII wieku.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *